حسابرسی، نظارت و بازرسی در قرآن و سیره پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع): مطالعه‌ای در مبانی و کاربردها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه افسری امام حسین(ع)

چکیده

حسابرسی، نظارت و بازرسی سه مفهوم بنیادین در نظام مدیریتی و حکمرانی اسلامی هستند که ریشه در آموزه‌های وحیانی قرآن و سیره معصومان دارند. در این پژوهش تلاش شده است تا با اتکا بر منابع اصیل اسلامی، جایگاه و اهمیت این سه مفهوم بررسی و بازخوانی شود. هدف از این تحقیق شناخت نظام­مند کاربرد این سه مفهوم در حکمرانی است. از لحاظ روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای اسناد دینی است که داده‌ها به صورت مطالعه کتابخانه‌ای و تحلیل متون قرآنی، روایی و تاریخی گردآوری شده است. پرسش محوری مقاله این است که: «قرآن و سیره پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین علی(ع) چه الگویی برای حسابرسی، نظارت و بازرسی در نظام حکمرانی اسلامی ارائه می‌دهند؟» یافته‌های حاصل از مطالعه نشان می‌دهد که در نگاه قرآن و معصومان(ع)، حسابرسی، نظارت و بازرسی نه تنها یک ضرورت اداری، بلکه یک اصل ایمانی و اخلاقی است که به عدالت اجتماعی و سلامت حکومت منجر می‌شود. قرآن کریم بارها بر اصل پاسخ‌گویی، شفافیت، مبارزه با فساد و ضرورت مراقبت از مسئولیت‌ها تأکید کرده است. در سیره پیامبر(ص)، نمونه‌های روشنی از نظارت بر کارگزاران و بازرسی دقیق عملکرد آنان مشاهده می‌شود. همچنین امام علی(ع) در دوران مسئولیت خود با تأسیس نظام نظارتی منسجم و پیگیری فساد اقتصادی و اداری، الگویی ماندگار برای حکمرانی دینی بر جای گذاشت. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می‌دهد که سه مفهوم محوری حسابرسی، نظارت و بازرسی در مجموع به مثابه اصل بنیادین حکمرانی اسلامی در اندیشه اسلامی هستند و می‌توانند الهام‌بخش اصلاح نظام‌های مدیریتی و پایه‌های حکمرانی صالح باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Audit, Supervision, and Inspection in the Quran and the Prophetic and Imam Ali’s (AS) Traditions: A Study of Foundations and Practical Applications"

نویسنده [English]

  • Dr. farhad Malekshahi
Assistant Professor, Imam Hussein (AS) Military University